Header image
header image 2
 

Vereniging Bijstandsbond Amsterdam

 
Da Costakade 162. 1053 XD Amsterdam. 020-6898806. info@bijstandsbond.org
 

Samenvatting betoog Raf Janssen op de studiedag van de Werkgroep Sociale Politiek en De Arme Kant van Nederland op maandag 25-10-1993 in Utrecht


 

We hebben te maken met een toenemende concurrentie op de wereldmarkt; daarom moeten in Nederland de loonkosten fors omlaag, hetgeen verregaande bezuinigingen op de uitkeringen betekent. Dit betekent een verzwakking van de compenserende rol die de sociale politiek in onze verzorgingsstaat tot nu toe gespeeld heeft. In feite worden met de nieuwe bijstandswet en de afschaffing van de WAO de verliezers, dus de werklozen en arbeidsongeschikten, weer net als vroeger onder charitatie-ve curatele gesteld.

De vraag is, wat we hiertegen kunnen doen. De wetmatigheden van de economische ontwikkeling schijnen geen andere optie dan bezuinigen toe te laten. Alles en iedereen moet zich opmaken voor een revolutionaire verandering in de ontwikkeling van het kapitalisme op mondiaal niveau. Er komt een wereldomvattende concurrentie tussen grote ondernemingen; dit is voor Nederland een onontkoombare uitdaging, die ons echter ook ontzettend veel kansen biedt. Het orakel Bomhoff, columnist in het NRC, redeneert: wanneer we de uitdaging aangaan, wanneer tucht, orde en discipline heersen, we de tering naar de nering zet-ten, dan is er de kans dat Nederland schoner wordt, en dat we op basis van een breed gedragen consensus toegaan naar nieuwe welvaart. Wel is het nodig, dat dan ook in de collectieve sector tucht heerst. Deze mensen reageren op de structurele dwang van de autonome marktontwikkeling met de slogan: je kunt alleen voorop fietsen. Daarom is ingrijpen in de sociale zekerheid noodzakelijk. Wees blij, dat je gekort wordt want dat schept in de toekomst weer nieuwe perspectieven. Dit is het algemene klimaat dat nu heerst. Afbreken om te behouden. De politiek ziet geen andere mogelijkheid.

Progressieve poli-tici en vakbondsmensen moeten alle zeilen bijzetten om te voorkomen, dat alles veel slechter wordt. Dus redeneert men daar: een beetje minder slecht is goed. Als we het compromis van de VNG binnen kunnen halen, dan is het goed. Nogmaals: wat moeten we hiertegen doen? Welk verzet kunnen we organiseren? Er lijkt geen alternatief te zijn. Wat kunnen we doen tegen de logica van de autonome marktontwikkeling? Dus als de regering de uitkeringen met 20% wil verlagen, dan verzetten we ons, en als dan de uitkeringen met 10% omlaag gaan, vinden we, dat we invloed hebben uitgeoefend en veel hebben gewonnen. Vanuit de vakbonden komt het alternatief zeker niet.

Rest ons slechts doffe berusting? In de eerste plaats is de conclusie onontkoombaar, dat we 20 jaar hebben gevochten om de verslechteringen tegen te houden, maar zonder resultaat. Dat is de werkelijkheid. Dit moeten we nuchter onder ogen zien. Dit kan echter ook het uitgangspunt voor nieuwe perspectieven zijn. Juist de hopeloosheid van de situatie schept mogelijkheden om tot verzet te komen. Maar we kunnen de vooruitgang van de economie niet tegen houden. We moeten af van de illusie, dat we daar wel iets tegen kunnen doen. Het inzicht, dat iets onvermijdelijk is geeft bevrijding en daarmee tot een richtlijn voor het handelen. We moeten wel tegen de verslechteringen blijven protesteren, maar niet de illusie hebben, dat we ze kunnen stoppen.

We moeten onder ogen zien, dat dit overigens noodzakelijk protest weinig of niets zal uithalen. We moeten het verzet voortzetten vanuit een andere optiek. Daarbij moeten we af van de mobilisatiestrategie. Zoveel mogelijk mensen op de been krijgen in demonstraties e.d. heeft de afgelopen 20 jaar tot niets geleid. Langzaam maar zeker werd het aantal mensen dat aan deze massa-acties deelnam minder. We moeten af van de modellen van de mobiliseringsteorie uit de achterliggende periode, en moeten toe naar een ander, democratische ontwikkelingsmodel van het verzet. We moeten ophouden te hoop te lopen (voorzover dat sowieso nog gebeurt) tegen het ontwikkelingsmodel van de huidige economie, maar de "normale" vooruitgang van de huidige economie ten einde denken. In dat proces moeten we naar oplos-singen zoeken.

Dan is het zo, dat het steeds verder doortrekken van de modernisering in de huidige economie leidt tot tegenstrijdigheden, neveneffecten, die door het systeem niet meer verwerkt kunnen worden. De "normale" vooruitgang van de economie creeert werkloosheid. Dit gevolg moeten we onder ogen zien. De revolutie van de economie op mondiaal niveau heeft bijkomende neveneffecten. Dit kan worden bekritiseerd. Via de achterdeur van het "gewone" komt het nieuwe naar binnen. Het gangbare model verslikt zich in zichzelf. Dit leidt tot perspectieven op verandering. Het begint hier en daar te dagen, dat grote maatschappelijke vraagstukken niet opgelost kunnen worden door de huidige economie, dit besef moet door een bundeling van progressieve krachten worden versterkt. Men begint schoorvoetend toe te geven, dat de werkloosheid niet op te lossen is. Dit kan de eerste stap zijn voor een omslag. We moeten een alternatief bieden voor de huidige geldekonomie. Zou er ook niet een andere samenlevingsorde mogelijk zijn, waarin geld minder belangrijk is en betaalde arbeid niet de allesbepalende factor? We moeten twee dingen doen: blijven schreeuwen maar zonder illusie, en zeggen we hebben nou deze economie, maar er is ook een ander bestel mogelijk,dat er zo en zo uitziet.

Raf Janssen grenst zijn kritiek af van het marxisme, waarin wordt gesteld, dat het kapitalisme ten onder gaat aan zijn crisis. Dit is onjuist. Het kapitalisme gaat ten onder aan zijn vooruitgang, zoals milieuvervuiling en werkloosheid. We moeten in een progressieve tegenbeweging de gevolgen oprakelen en de mensen daarmee confronteren. Uit de zaal kwamen verschillende reacties. Jansen herhaalde nog eens, dat we de huidige ontwikkelingen niet kunnen stoppen. Je moet een ander idee tegenover de huidige ontwikkelingen plaatsen; zo kan het ook, zonder de prominente positie van betaalde arbeid. Je moet tegen een werkende met een hoog inkomen dus niet zeggen: de uitkeringen zijn te laag, je moet uit het oogpunt van solidariteit daarvoor meer inleveren, maar: eet je wel eens kip? weet je wat daar allemaal voor medicijnentroep inzit? Ik dacht dat je medicijnen haalde bij de apotheker en niet bij de poelier. Het is absurd, dat het opvoeden van kinderen in onze maatschappij niet tot de arbeid wordt gerekend, en het produceren van die medicijn-kippen wel. Het arbeidsbegrip is te eng bepaald. We moeten het normale vanzelfsprekende denken over verdienen en krijgen doorbreken. Maar we moeten daarbij niet denken, dat de verandering afhangt van de macht om mensen te mobiliseren. Wij hoeven de verandering niet te bewerkstelligen. De twijfel over kernenergie is ontstaan door de kernenergie zelf. Wij moeten ons richten op het oprakelen van het debat en het verkennen van alternatieven. Daarvoor hoef je niet met grote groepen te zijn.

Piet van der Lende

 

 
 

.