Hoofdstuk 5 boek ‘Werklozen in aktie’, de geschiedenis van de

Werklozen Belangen Vereniging Amsterdam /Amsterdam 1992

Van Agt en Wiegel treden aan.

De rechtse heren kunnen op strijd rekenen.

Na een lange formatieperiode ontstond het kabinet van Agt-Wiegel. Het kabinet werd be‰digd op 19 december 1977. Ondanks haar grote verkiezingsoverwinning bleef de Partij van de Arbeid buiten de regering. CDA en VVD hadden twee zetels meerderheid. Er ontstonden nog enige staatsrechtelijke diskus-sies over het feit, dat zes CDA-ers het kabinet slechts ge-doogden, maar nadat ze hadden verklaard, het kabinet niet te laten vallen konden van Agt en Wiegel gaan regeren. Het duurde enige tijd voor het kabinet met konkrete bezuinigingsvoorstel-len kwam. Er heerste onenigheid tussen de ministers. Met name Albeda (sociale zaken) en Pais (onderwijs) wilden elementen van het Keynesiaanse beleid van de regering den Uyl handhaven. Van Agt verklaarde aan het einde van 1977, dat het kabinet pas in het voorjaar van 1978 met konkrete bezuinigingsvoorstellen zou komen. In eerste instantie waren er slechts vage afspraken over het te voeren beleid. Men beweerde, dat de koopkracht van de inkomens tot 50.000,- bruto gehandhaafd zou blijven. Een van de aktiekranten concludeerde, dat de komst van de nieuwe regering ernstige gevolgen zou hebben voor de uitke-ringsgerechtigden.1 De regering mocht hebben beweerd, dat de koopkracht van de laagste inkomensgroepen gehandhaafd bleef, er werd ook gezegd, dat de regering streefde naar het ontkop-pelen van lonen en uitkeringen en dat er extra druk zou komen op de werklozen door controle op het naleven van de sollicita-tieplicht. De krant protesteerde tegen een uitspraak van premier van Agt die had gezegd, dat de werklozen het materieel zeer goed hadden. En de krant was optimistisch over de moge-lijkheden van verzet. De vakbonden hadden een grote macht om de rechten van werkenden en uitkeringsgerechtigden te verdedi-gen. Maar ook de werklozen zelf stonden niet machteloos. Men kon individueel hulp bieden, door het nagaan van bv de juiste uitkeringsbedragen en het geven van advies op terreinen die met de sociale uitkeringen te maken hadden. Maar werklozen zouden ook bijeenkomsten, demonstraties en andere akties kunnen organiseren, waarbij ze konden laten weten, dat ze werk wilden. Volgens de krant zouden deze akties van grote invloed zijn op het beleid van de regering. "De rechtse heren kunnen op strijd rekenen". "De werklozen zullen met alle hen ten dienste staande middelen acties voeren voor hun rechten. Het is ten slotte niet hun schuld dat ze werkloos zijn, het is een gevolg van het stelsel waarin we leven". Daarna volgen oproe-pen, lid te worden van een van de vele Werklozen Belangen Verenigingen.

een landelijke organisatie

Zoals we hiervoor al zagen, waren er inmiddels ruim 27 belan-genverenigingen opgericht. Deze groei maakte het noodzakelijk, tot een landelijke co"rdinatie te komen.2 Op 15 oktober was er een landelijke bijeenkomst op initiatief van de afdelingen Amsterdam en Sneek. Op deze bijeenkomst werd besloten te komen tot de oprichting van een landelijke vereniging, waar de plaatselijke verenigingen zich bij konden aansluiten. Er werd een voorlopig hoofdbestuur gekozen met als voorzitter Fr‚ Meis. Het secretariaat werd verder gevormd door F Meis, D Swart, die ook in het bestuur van de WBVA zat, en M hoed. Het voorlopige hoofdbestuur vergaderde voor het eerst op 25 oktober 1977. Uiteindelijk kwam er een hoofdbestuur, waarin elke plaatselijke vereniging een vertegenwoordiger had. Dit hoofdbestuur stelde een actieprogramma samen, dat voorgelegd moest worden aan de plaatselijke WBV’s.3 Nadat de landelijke Werklozen Belangen Vereniging tot stand was gekomen werd op 9-2-1978 de eerste landelijke aktie ge-voerd. Op die dag hebben enkele honderden leden van 35 werklo-zen belangen verenigingen het Ministerie van Sociale Zaken ruim twee uur bezet.4 Aanleiding voor de aktie was het voornemen van de regering van Agt het mes te zetten in de sociale uitkeringen. De aktiekrant werklozen konkludeerde, dat als de plannen van de regering zouden doorgaan, dit een enorme verslechtering zou betekenen voor iedereen die van een sociale uitkering moest leven. Tijdens de bezetting werd een gesprek ge‰ist met staatssecretaris de Graaf van sociale zaken. De staatssecretaris gaf volgens de aktiekrant in het gesprek toe, dat verbeteringen voor werklozen noodzakelijk waren. Hij zei er echter bij, dat bezuinigingen, die overigens "ombuigingen en bijstellingen" werden genoemd, noodzakelijk waren, maar dat nog niet vast lag, hoe die bezuinigingen eruit zouden gaan zien. De aktiekrant was optimistisch over het tegenhouden van de bezuinigingen. Men konstateerde, dat tijdens het kabinet den Uyl door akties en protesten veel resultaten waren ge-boekt. De aktiekrant noemde enkele voorbeelden. De verlaging van de WAO-uitkering met 5% ging niet door en verder bleef de uitkering voor werkloze jongeren op peil. Bovendien werd herinnerd aan de akties voor verlenging van de WWV-uitkerin-gen. Tijdens de bezetting deelden de aktievoerders de staats-secretaris mee, dat deze bezetting slechts het begin was van een heleboel akties. "De regering kan rekenen op massaal verzet van de werklozen, de WAO-ers en andere sociaal gesteun-den".

landelijke aktiedag

In maart 1978 organiseerden de verschillende Werklozen Belan-gen Verenigingen een landelijke aktiedag.5 Er waren in ver-schillende steden bezettingen van arbeidsbureau’s en sociale diensten, er waren piket-lines en protestbijeenkomsten, etc. De akties waren vooral gericht op de wijze waarop de sociale diensten en arbeidsbureau’s hun werk in de praktijk uitvoer-den. In Utrecht werd de tweede verdieping van het gebouw van de sociale dienst bezet. Aan de orde kwamen oa de verslechter-de huurkosten-vergoedingsregeling. De aktievoerders eisten, dat de sociale dienst wel volledig de huurkosten van bij-standsgerechtigden zou vergoeden. Hierover zouden na de aktie in de gemeenteraad van Utrecht vragen gesteld gaan worden. Zoals we in het vorige hoofdstuk al zagen, speelde in deze tijd de "verhuisplicht voor bijstandsgerechtigden, die te "duur" zouden wonen. De aktievoerders eisten, dat geen enkele werkloze een verhuisplicht zou worden opgelegd. De directie van de GSD zegde toe, dat in ieder geval voor "tijdelijke" werklozen een uitzondering zou worden gemaakt. Ten slotte werd door de aktievoerders de late uitbetaling van de maandelijkse uitkering aan de kaak gesteld. Zo werd de uitkering over april pas op 15 mei uitbetaald. De directie erkende, dat hierin verandering moest worden aangebracht.

In Rotterdam belegde de WBV een meeting in de kantine van het arbeidsbureau. Er werd muziek gemaakt, er waren spreekkoren en er werden kritische vragen gesteld aan de directeur. De aktie-voerders stelden de kwaliteit van de arbeidsbemiddeling aan de orde. Medewerkers van het arbeidsbureau zouden werklozen pressen werk aan te nemen, dat in feite geen passende arbeid was. Verder werd aan de orde gesteld, dat de WBV het recht moest hebben, op het arbeidsbureau propaganda te maken. Hier-over werd een gesprek toegezegd. In Enschede werd ook aktie gevoerd op het arbeidsbureau. Een van de eisen was: geen bemiddeling naar uitzendbureau’s. De directeur ontkende eerst, dat werklozen werden doorverwezen naar uitzendbureau’s, maar er waren bij de aktie werklozen aanwezig, die het zelf hadden meegemaakt. De directeur verklaarde daarop, dat het niet meer zou voorkomen.

In Leiden protesteerden werklozen bij de sociale dienst tegen het opleggen van strafkortingen aan werklozen, die te weinig gesolliciteerd zouden hebben. De WBV eiste doorbetaling van de uitkering totdat er een definitieve uitspraak van de rechter was, bij wie de werkloze in beroep kon gaan. Verder eisten de aktievoerders verhoging van de huurkosten vergoeding, evenals in Utrecht, en protesteerden ze tegen het feit, dat werklozen gedwongen konden worden tot verhuizen naar "armoedewijken". De gezamenlijke WBV’s uit Limburg trokken met 50 aktievoerders naar de Commissaris van de Koningin van die provincie, die een "perspectieven-nota" kreeg aangeboden. In de nota pleitten de WBV’s voor behoud van met sluiting bedreigde bedrijven, ver-korting van de werkweek met behoud van het volle loon, en het invoeren van de vijf ploegen dienst bij DSM. Verder wilde men een hernieuwd onderzoek naar de mogelijkheden van kolenwin-ning. In een gesprek met de commissaris stelden de WBV’s aan de orde, dat gelden, die door de overheid aan bedrijven werden verstrekt om de werkgelegenheid te bevorderen niet indirect mochten afvloeien naar het buitenland. Daarom stelden de WBV’s uit Limburg de eis, dat overheidsgeld aan noodlijdende bedrij-ven onder controle van de werkers in die bedrijven en hun organisaties moest worden gesteld.

Amsterdamse akties.

De WBVA voerde samen met een aantal jongerenorganisaties aktie bij het arbeidsbureau, waarbij geprotesteerd werd tegen de toename van het aantal "jaarstempels".6 Steeds meer jongeren werden afgescheept met jaarstempels en in feite dus het bos ingestuurd. Het arbeidsbureau zei in feite tegen hen: zoek het maar uit. Voor de sociale dienst was dit vaak een reden, een strafuitkering te geven, omdat de jongere niet gemotiveerd zou zijn om werk te zoeken. Tijdens de aktie werd gekonstateerd, dat de jongeren op deze wijze in feite in handen werden gedre-ven van uitzendbureau’s, zonder garantie op werk en een zeer slechte rechtspositie. Mensen met een vast kontrakt werden de laan uitgestuurd en er kwamen uitzendkrachten voor in de plaats. De WBV eiste, dat de jongeren via het arbeidsbureau niet bemiddeld zouden worden naar uitzendbureau’s. Verder eisten de aktievoerders verplichte melding van vacatures door werkgevers en meer personeel voor het arbeidsbureau. Vertegen-woordigers van de werklozen wilden de directie een levensgroot stempel en een arbeidskaart overhandigen en een gesprek over de stempeltoestanden. Deze opzet mislukte echter. Toen de aktievoerders materiaal over de aktie probeerden te versprei-den onder de aanwezigen op het arbeidsbureau kwam de politie, na een oproep van de directie Met harde hand werden de aktie-voerders buiten de deur gezet. Hierbij zouden hen opmerkingen zijn toegevoegd als: "werk zat" en "je komt hier toch niet om te werken". De volgende dag dienden de werklozen een klacht in over het politieoptreden bij de burgemeester Polak.

De "Meijer-regeling"

De WBVA voerde begin 1978 ook aktie tegen de zogenaamde "Meij-er-regeling". Dit was een regeling voor schoolverlaters die door staatssecretaris Meijer van CRM nog onder het kabinet den Uyl was ingevoerd. Normaal werd de RWW berekend op basis van de norm ź 230,- per week voor samenwonenden plus de kale huur. Dit was echter wel afhankelijk van het inkomen van de partner. Wanneer de vriend of vriendin inkomen had, dan kwam men alleen in aanmerking voor een aanvullende bijstandsuitkering. Het "Meijer-artikel" hield in, dat wanneer de partner van een werkloze schoolverlater nog studeerde, het inkomen van de studerende werd gefixeerd op de maximale studietoelage; dit werd in mindering gebracht op de bijstandsuitkering. Veel studerenden hadden echter niet zo’n maximale toelage, hetgeen tot gevolg had, dat de werkloze schoolverlater die bijstand aanvroeg en die samenwoonde met een studerende beneden bij-standsniveau terecht kwam.

De WBVA ging deze zaak aankaarten bij de sociale dienst in de hoofdstad. Verder werd DIVOSA benaderd, een overleg van direc-teuren van sociale diensten. Bovendien werden allerlei jonge-renorganisaties benaderd om gezamenlijk te protesteren tegen de gang van zaken. Samen met deze jongerenorganisaties werd een verklaring uitgegeven, waarin wijziging van de regeling werd ge‰ist. Deze verklaring werd door een delegatie aangebo-den aan Burgemeester en Wethouders van Amsterdam. De delegatie eiste, dat de werkelijke inkomsten van de partner zouden worden aangehouden, en niet automatisch het bedrag van de maximale studietoelage van de partner. Het stadsbestuur zegde daarop toe, dat de Meijer-regeling niet zou worden toegepast. 7 In de aktiekrant werklozen werden andere WBV’s opgeroepen ook in hun gemeente aan de slag te gaan zodat uiteindelijk de akties als resultaat zouden hebben dat de hele regeling ver-dween. Hoe het afliep staat niet in de krant.

_